Rooyesh-e-Ravanshenasi Journal(RRJ)

fa نقش فناوری‌های نوین واقعیت مجازی و افزوده بر توان‌بخشی دانش‌آموزان با اختلالات یادگیری: یک مطالعه مروری نظام‌مند The Role of Emerging Virtual and Augmented Reality Technologies in the Rehabilitation of Students with Learning Disorders: A Systematic Literature Review روانشناسی تربیتی Educational Psychology مروری سیستماتیک systematic review همزمان با پیشرفت علم و افزایش استفاده از فناوری‌های جدید در حوزه‌های مختلف، بهره گیری از واقعیت مجازی و واقعیت افزوده در فرایند آموزش و توانبخشی نیز به خصوص در مورد اختلالات یادگیری رو به رشد است. بنابراین هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیرات واقعیت مجازی و واقعیت افزوده بر دانش‌آموزان با اختلال یادگیری خاص به روش مرور نظام‌مند بود. بدین منظور جست‌وجو کلیدواژگان واقعیت مجازی، واقعیت افزوده، اختلال یادگیری (خاص)، ناتوانی‌های یادگیری، نارسانویسی، نارساخوانی و نارسایی در ریاضی در پایگاه‌های داده الزیویر، وب‌آف‌ساینس، گوگل اسکالر، اسکوپوس، سایک‌اینفو، پاب‌مد، اشپرینگر، ساینس دایرکت، پروکوئست، پایگاه استنادی جهان اسلام، نورمگز، مگیران و پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی انجام شد. در نتیجه، 31 مطالعه منتشر شده بین سال‌های 2016 تا 2025 براساس سیاهه کاسپ و ملاک‌های ورود شامل شامل دسترسی آسان به منابع، محدود بودن دامنه زمانی و چاپ مقاله به صورت برخط، انتخاب و تحلیل شدند. ارزیابی حاصل از مقالات مورد بررسی نشان داد که مداخلات توانبخشی از طریق واقعیت مجازی و واقعیت افزوده تاثیرات مثبت و قابل توجهی بر بهبود کارکردهای اجرایی، سرعت پردازش اطلاعات، تعادل و هماهنگی حرکتی، تعامل و ارتباطات کودکان دارد. همچنین در‌ایجاد محیطی امن و بدون اضطراب و تشخیص زودهنگام نیز موثر است. با توجه به نتایج پژوهش می‌توان نتیجه گرفت که استفاده از فناوری‌های نوین در حوزه توانبخشی دانش‌آموزان با اختلال یادگیری خاص روشی بسیار موثر است و پیشنهاد می‌شود که روانشناسان و معلمان نیز با بهره-گیری از آن‌ها در راستای بهبود شرایط این دانش‌آموزان اقدام نمایند. Alongside advances in science and the expanding use of emerging technologies across various fields, the application of virtual reality (VR) and augmented reality (AR) in educational and rehabilitation processes—particularly for learning disorders—has grown substantially. Accordingly, the present study aimed to examine the effects of VR and AR on students with specific learning disorders through a systematic review. To this end, the keywords virtual reality, augmented reality, specific learning disorder, learning disabilities, dysgraphia, dyslexia, and mathematical learning difficulties were searched across multiple databases, including Elsevier, Web of Science, Google Scholar, Scopus, PsycINFO, PubMed, Springer, ScienceDirect, ProQuest, ISC, Noormags, Magiran, and SID. As a result, 31 studies published between 2016 and 2025 were selected and analyzed based on the CASP checklist and predefined inclusion criteria, including ease of access to full texts, a restricted publication time frame, and online availability. The synthesis of the reviewed studies indicated that VR- and AR-based rehabilitation interventions had positive and significant effects on improvements in executive functions, information processing speed, balance and motor coordination, as well as children’s interaction and communication skills. Moreover, these technologies were found to be effective in creating safe, low-anxiety environments and facilitating early identification. Based on these findings, it can be concluded that the use of novel technologies in the rehabilitation of students with specific learning disorders is highly effective. Accordingly, psychologists and teachers are encouraged to incorporate these technologies to enhance outcomes for this population. واقعیت مجازی, واقعیت افزوده, توانبخشی, اختلال یادگیری, دانش‌آموزان, مرور نظام‌مند. Virtual Reality, Augmented Reality, Rehabilitation, Learning Disorder, Students, Systematic Review. 53 64 http://frooyesh.ir/browse.php?a_code=A-10-6388-1&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Fooladi فاطمه فولادی f.fooladi@alzahra.ac.ir 2980830135 100319475328460084376 No Ph.D. Student in Department of Educational Psychology, Faculty of Education and Psychology, Alzahra University, Tehran, Iran. دانشجوی دکتری روانشناسی تربیتی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران. Molouk Khademi Ashkzari ملوک خادمی اشکذری mkhademi@alzahra.ac.ir 0036294276 100319475328460084377 Yes Professor of Educational Psychology Department, Faculty of Education and Psychology, Alzahra University, Tehran, Iran. mkhademi@alzahra.ac.ir استاد گروه روانشناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران. Pariya Sadat Meraji Saeed پریا سادات معراجی سعید p.meraji@alzahra.ac.ir 0019390858 100319475328460084378 No Ph.D. Student in Department of Educational Psychology, Faculty of Education and Psychology, Alzahra University, Tehran, Iran. دانشجوی دکتری روانشناسی تربیتی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.