Rooyesh-e-Ravanshenasi Journal(RRJ)

fa تبیین مفهوم بازی در تربیت اسلامی بر اساس دیدگاه اندیشمندان معاصر: یک مطالعه کیفی تفسیری Explaining the Concept of Play in Islamic Education Based on the Views of Contemporary Scholars: An Interpretive Qualitative Study روانشناسی دینی Religious Psychology کیفی Qualitative article <div style="text-align: justify;">پژوهش حاضر با هدف تبیین مفهوم بازی در تربیت اسلامی بر اساس دیدگاه اندیشمندان معاصر انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، کیفی ـ تفسیری و از نوع تحلیل محتوای متون بود که در سال 1404 انجام شد. جامعۀ پژوهش شامل آثار اندیشمندان معاصر تربیت اسلامی بود که بر اساس نمونه‌گیری هدفمند، دو متن شاخص یعنی تعلیم و تربیت در اسلام اثر شهید مطهری (۱۳۹۲) و تربیت دینی کودک اثر آیت‌الله حائری شیرازی (۱۳۹۵) به‌عنوان واحدهای تحلیل انتخاب شدند. داده‌ها از طریق تحلیل کیفی با روش کدگذاری باز، مقایسه مستمر و انتزاع مفهومی گردآوری و در نرم‌افزارMAXQDA  تحلیل شدند. بر اساس مراحل تحلیل، ۱۸۰ واحد معنایی، ۳۸ کد اولیه، ۱۰ زیرمقوله و در نهایت چهار مقوله اصلی استخراج شد. یافته‌ها نشان داد که مفهوم بازی در تربیت اسلامی واجد چهار ساحت بنیادین ۱) بازی به‌مثابه میدان شکوفایی فطرت و تجربه لذت‌های معنادار، ۲) بازی به‌عنوان بستر سیادت، شادی و امنیت عاطفی کودک، ۳) بازی به‌منزله میدان آزادی هدایت‌شده و رشد تدریجی استقلال، و ۴) بازی به‌مثابه روش تربیت غیرمستقیم و ساخت شخصیت اخلاقی است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که بازی در اندیشه اندیشمندان معاصر اسلامی، نه فعالیتی فرعی یا صرفاً تفریحی، بلکه سازوکاری طبیعی، تدریجی و فطرت‌محور برای رشد همه‌جانبه کودک است.</div> <div style="text-align: justify;">The present study aimed to explain the concept of “play” in Islamic education based on the perspectives of contemporary scholars. In terms of purpose, this research is applied, and methodologically it was a qualitative interpretive study employing textual content analysis which was conducted in 2025. The study population consisted of works authored by contemporary scholars of Islamic education. Through purposive sampling, two seminal texts Education and Training in Islam by Martyr Motahhari (2013) and Religious Upbringing of the Child by Ayatollah Haeri Shirazi (2016) were selected as the units of analysis. Data were collected through qualitative analysis using open coding, constant comparison, and conceptual abstraction, and were analyzed with MAXQDA. The analysis process resulted in 180 meaning units, 38 initial codes, 10 subcategories, and ultimately four main categories. Findings revealed that the concept of play in Islamic education comprises four fundamental dimensions: (1) play as a field for the flourishing of human nature (fitrah) and the experience of meaningful enjoyment; (2) play as a foundation for the child’s dignity, joy, and emotional security; (3) play as a domain for guided freedom and the gradual development of independence; and (4) play as an indirect pedagogical method for shaping moral character. Overall, the results indicate that play, in the view of contemporary Islamic scholars, is not a marginal or merely recreational activity but a natural, gradual, and fitrah-oriented mechanism for the child’s holistic development.</div> <div style="text-align: justify;"></div> روان‌شناسی رشد, تحلیل کیفی تفسیری, تربیت اسلامی, بازی, کودکی. Developmental Psychology, Interpretive Qualitative Content Analysis, Islamic Education, Play, Childhood. 125 136 http://frooyesh.ir/browse.php?a_code=A-10-14280-1&slc_lang=fa&sid=1 Raha Abedi رها عابدی Raha.abedi@ut.ac.ir 0452697336 100319475328460081443 Yes Assistant Professor, Department of Methods, Educational Planning, and Curriculum, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran. استادیار، گروه روش‌ها و برنامه‌ریزی آموزشی و درسی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Fatemeh Moslemi فاطمه مسلمی Fatemeh.moslemi@ut.ac.ir 100319475328460081444 100319475328460081444 No M.Sc. in E-learning, Department of Methods, Educational Planning, and Curriculum, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran. کارشناسی ارشد یادگیری الکترونیکی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Fatemeh Nazari فاطمه نظری ftemenazari10111383@gmail.com 100319475328460081445 100319475328460081445 No B.Sc. in Education, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran. کارشناسی علوم تربیتی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Fatemeh Sharifi فاطمه شریفی fsharifi8377@gmail.com 100319475328460081446 100319475328460081446 No B.Sc. in Education, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran. کارشناسی علوم تربیتی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.