Rooyesh-e-Ravanshenasi Journal(RRJ)

fa تمایزیافتگی خود از رهگذر دیالوگ: بازخوانی تحول هویت در بستر فضای سوم Differentiation of Self Through Dialogue: A Psychoanalytic Analysis of Identity Development in the Context of the Third Space روانکاوی- روانشناسی تحلیلی Psychoanalysis- Analytical psychology تحلیلی Analysis هدف پژوهش حاضر، تبیین فرآیند تمایزیافتگی خود به‌عنوان دستاوردی پویا در بستر دیالوگ و فضای سوم است. این مطالعه نشان می دهد مفهوم تمایزیافتگی خود بهعنوان یک غایت تحولی، نه ازطریق تثبیت شدن بر مواضع صلب و ایستا، بلکه از رهگذر دیالوگ با تفاوتها و بهمثابه بسط و انعطاف در رویارویی با تجارب و اندیشه های گوناگون تحقق می یابد. این پژوهش در سال 1404 انجام شده و با رویکردی تحلیلی-نظری و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، مفاهیم محوری در سنت‌های روانکاوی روابط موضوعی (کلاین، وینیکات و بنجامین) و فلسفه دیالوژیک (بوبر) را واکاوی کرده است. در این مسیر، مفاهیمی همچون «موضع افسرده‌وار»، «فضای بالقوه»، «فضای سوم» و «من-تو» برای تبیین مکانیسم تمایزیافتگی از رهگذر دیالوگ مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تمایزیافتگی، برآمده از توانایی خود برای ماندن در فرایند دیالوگ و تحمل اضطرابِ ناشی از مواجهه با تفاوت در یک میدان بین‌الاذهانی (فضای سوم) است. خودِ تمایزیافته در فرایند دیالوگ ناگزیر از همراهی یا مخالفت با ایده‌ها نیست، بلکه می‌تواند در وضعیت تعلیق، گشودگی و مواجهه باقی بماند و تجربه‌های متکثر را به‌تدریج در ساختاری منسجم ادغام کند. در این چارچوب، انعطاف هویتی به‌مثابه گذار از منطق «یا این/یا آن» به افق «هم این/و هم آن» تبیین می‌شود؛ گذاری که از خلال دیالوگ، به بسط و پیچیده‌تر شدن ساختار خود می‌انجامد. در مقابل صلبیت هویتی پیامد انسداد دیالوگ و تثبیت در فرایندهای همانندسازی یا ضدهمانندسازی اولیه با ابژه است؛ وضعیتی که در آن خود به‌دلیل ناتوانی در تحمل و هضم غیریت، امکان تحول را در بستر دیالوگ و تعامل مبتنی بر آن از دست می‌دهد. بنابراین در تجربۀ تمایزیافتگی، شاهد ظرفیت مواجهه و ارتباط با تفاوتهای درونروانی و بین فردی، بدون از دست رفتن انسجام خود هستیم. از این منظر سلامت روان و پختگی هویتی در گرو ماندن در فضای سوم و بازشناسی متقابل است، که امکان فراروی از هویت‌های پیش‌رس و رسیدن به سوبژکتیویته‌ای دیالوگ‌محور را فراهم می‌کند. This study elucidates self-differentiation as a dynamic achievement within intersubjective dialogue and the "Third Space". It argues that self-differentiation, as a developmental telos, is achieved not through rigid fixation, but through dialogical engagement with differences, manifesting as flexibility in encountering diverse experiences. Adopting a theoretical-analytical approach, the research examines key concepts from object relations (Klein, Winnicott, Benjamin) and dialogical philosophy (Buber). Concepts such as the “depressive position,” “potential space,” “intersubjective thirdness,” and “I–Thou” are analyzed to articulate the mechanism of differentiation through dialogue. Findings indicate that self-differentiation emerges from the self’s capacity to remain in dialogue and tolerate the anxiety of difference within the intersubjective field. A differentiated self maintains a state of suspension and openness—beyond reflexive agreement or disagreement—to integrate multiple experiences into a coherent structure. Within this framework, identity flexibility is conceptualized as a transition from binary “either/or” logic toward a “both/and” horizon, expanding the self-structure through dialogue. Conversely, identity rigidity results from the foreclosure of dialogue and fixation in primary identifications, where an inability to metabolize alterity prevents transformation within the relational field. Ultimately, identity maturity depends on mutual recognition within the intersubjective space, enabling the transcendence of premature identities and the emergence of a dialogically constituted subjectivity capable of relating to intrapsychic and interpersonal differences without losing self-integration. تمایزیافتگی خود, دیالوگ, انعطاف هویتی, همانندسازی, روابط موضوعی, فضای سوم. Differentiation of Self, Dialogue, Identity Flexibility, Identification, Object Relations Theory, Third Space. 309 318 http://frooyesh.ir/browse.php?a_code=A-10-14861-1&slc_lang=fa&sid=1 Fahimeh Aliaskari فهیمه علی عسکری fa.aliaskari@gmail.com 0440458285 100319475328460085442 Yes M A. in Positive Psychology, Department of Islamic Sciences and Psychology, University of Quran and Hadith, Qom, Iran. کارشناس ارشد روانشناسی اسلامی گرایش مثبت‌گرا، گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم اسلامی و روان‌شناسی، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران.